Mei-juni 2014 De broodoven (May-June 2014: The bread oven)

De broodoven die op dit moment staat bij Huize Horsterwold is gemaakt tijdens de studentenstage van de Universiteit Leiden in 2014. De oven is gebouwd om brood en andere dingen in te bakken en om het erf in te richten. Deze oven is geheel opgetrokken uit natuurlijke materialen uit de omgeving.

Verzamelen van grondstoffen
De hoofdbestanddelen van de oven zijn klei, zand en mest. Het zand en de klei gemixt vormen leem , deze leem is erg plastisch en kan gemakkelijk gebruikt worden voor het maken van structuren. De mest heeft veel vezels in zich. De vezels zullen grotendeels verbranden en kleine luchtgaatjes gaan vormen. Deze gaatjes houden lucht vast wat de isolatie ten goede komt. De vezels zorgen ook dat het mengsel goed aan elkaar hecht. Mest maakt de oven dus veel steviger.

Het zand en de klei hebben we direct naast het erf kunnen winnen. Beide werden verzameld met replica’s van steentijdgereedschappen. Voor het winnen van klei en zand is gebruik gemaakt van een hak gemaakt van gewei. De mest komt van wilde paarden die leven in het natuurgebied achter Huize Horsterwold.

Uiteindelijk zijn zeven emmers klei, zes emmers zand en zeven en een halve emmer mest verzameld voor de oven. Al deze grondstoffen moesten gemixt worden. Dit werd net als normaal leem gemixt door het te trappen. Voor de oven zijn verschillende mengsels gemaakt. De binnenkant van de oven had een mengsel waarin de hoeveelheid zand, klei en mest gelijk was. Deze binnenlaag werd gevolgd door een dikke laag die om de binnenkant heen gesmeerd was. Deze dikkere laag bestond uit twee emmers mest op een halve emmer zand en een halve emmer klei.

Opbouw van de oven
Voor de bouw van de oven kon beginnen moest er eerst een fundament worden gelegd. De oven staat iets hoger ten opzichte van de grond zodat het niet beschadigd kan raken door water. Dit fundament bestaat uit zand en klei dat samengedrukt is en plat gehamerd.

Hierna werd de ovenvloer gestort. Deze bestond uit een mengsel waarin de hoeveelheid zand, klei en mest gelijk is. De ovenvloer is erg dik zodat de isolatie beter is. Alles wat uiteindelijk in de oven gebakken zou worden, zal op de ovenvloer liggen. Hierom werd de ovenvloer netjes gladgestreken.

De binnenkant van de oven is opgebouwd uit balletjes. Deze balletjes begonnen groot en werden steeds kleiner naar mate we dichterbij de top van de oven kwamen. Het werken met balletjes zorgt voor een groter oppervlakte in de oven waardoor de oven warmer gestookt kan worden. Ook zorgt het bouwen van met balletjes ervoor dat we de muur van de oven konden optrekken zonder dat we de ovenkamer hoefde te vullen met een ander materiaal om de vorm van de oven te bewaren.
De balletjes bestonden uit een mengsel waarin de hoeveelheid zand, klei en mest gelijk was. De balletjes werden met de hand gerold en in een rondje uitgezet. De volgende rand werd tussen de kieren van de vorige rand neergelegd en zo steeds meer naar binnen en steeds hoger gebouwd. Het proces ging in stappen zodat de geplaatste balletjes konden uitharden.

Terwijl de bovenste lagen droogden, kregen de lagere lagen al een klein laagje leem en mest opgesmeerd. Dit verstevigde het geheel.

Voordat de laatste lagen aangebracht werden, werd de opening van de oven uitgesneden met een scherp stuk kloofafval. Tijdens het stoken bleek de opening te klein. De oven was toen al redelijk hard geworden, hierom is de opening met een vuursteenkling verder uitgesneden.

Nadat de laatste lagen gelegd zijn werd er een dikke laag van een mengsel van een halve emmer met zand, een halve emmer klei en een emmer van mest over de oven gesmeerd. De hoeveelheid mest is groter in deze laag zodat deze laag betere isolatie bied.

Om de oven droog te krijgen waren er twee opties. De oven kon langzaam of snel opgestookt worden. Wanneer de oven snel opgestookt zou worden zou de kans op scheuren toenemen. Het nadeel aan langzaam opstoken was dat er steeds iemand bij de oven moest zijn. Hierom hebben we een tussenweg gekozen. De oven kreeg een klein vuur in de middagpauze, dat langzaam weer uitdoofde. Vanaf vijf uur werd dan begonnen met het opstoken van een groot vuur. Het plan was dat dit vuur snel groot zou worden. Jammer genoeg was de oven nog zo vochtig dat het hout geen vlam vatte, doordat de oven geen schoorsteen had was de oven ook nog grotendeels zuurstofloos. Dit kwam het stoken ook niet ten goede. Om deze twee redenen heeft de oven lange tijd alleen maar gerookt. Dit is niet erg aangezien de rook zelf ook erg heet was en de oven ook droogde. De hele oven werd vol gestopt met hout. Op een gegeven moment was de oven droog genoeg voor het hout om vlam te vatten. Dit vuur werd tot elf uur gestookt. voordat het voor de avond achtergelaten werd, werd het nog de gehele oven volgestopt met hout. De volgende ochtend was de oven nog steeds warm. Dit opstoken werd de volgende dag voor de zekerheid nogmaals herhaald.

Terwijl de oven voor de tweede keer opgestookt werd, werd de oven gepolijst met een polijststeen. De steen was niks bijzonders, gewoon een steen die makkelijk in de hand paste en een bol vlak had. Het bolle vlak was erg belangrijk. Het bolle vlak zorgde ervoor dat, terwijl de buitenkant van de oven gepolijst werd er geen materiaal werd weggehaald. Dit zou met een steen met scherpe randen wel gebeuren. Het polijsten van de oven maakt de oven niet alleen mooier, maar het zorgt er ook voor dat alle poriën aan de buitenkant van de oven dichtgesmeerd werden. Hierdoor werd de oven meer bestendig tegen water.

Nadat het laatste vuur uitgedoofd was, was de oven klaar voor gebruik. Al in al hebben we over het maken van de oven vier dagen gedaan. Voor het leggen van de vloer en de binnenwand hebben we twee emmers klei, twee emmers zand en twee emmers mest gebruikt. Voor de buitenwand hebben we vier emmers mest, twee emmers zand en twee emmers klei gebruikt. Het bouwen gebeurde in het weekend en na de reguliere werkuren. hierdoor konden andere projecten zonder vertraging doorgezet worden.

Het dak van de oven
Om de oven te beschermen van de regen moest er een dak geplaatst worden over de oven. Dit dak moest eenvoudig zijn, hierom werd er gekozen voor een lean-to. Een lean-to is een afdak waar een kant het dak op de grond ligt terwijl aan de andere kant het dak wordt ondersteund door staanders.

De constructie zou uiteindelijk voor een groot deel uit eiken hout bestaan. Deze eiken palen en balken zijn vormgegeven met een stel bronzen dissels en bijlen. Deze gereedschappen maakte deel uit van een researchproject van een masterstudent.

de eiken staanders van het dak werden diep ingegraven. Aangezien het dak van de lean-to nogal zwaar zou worden. Het dak zou als eerste een laag van dode en afgedankte palen van voorgaande jaren krijgen. Deze waren opmaat gebrand. De palen werden afgesmeerd met leem.

De bovenste laag van het dak is in twee delen gesplitst. Op dit dak worden twee verschillende dakbedekkingen uitgeprobeerd. Een kant van het dak is bekleed met plaggen. Het idee is dat deze plaggen uiteindelijk weer aan elkaar groeien. De wortels groeien dan ook en maken het dak steeds steviger. De plaggen zijn verzameld met een sikkelvormig stuk vuursteen.

De andere kant van het dak is bekleed met dakpannen gemaakt van populierenschors. Deze bast was makkelijker te verzamelen van de plaggen, maar meer bewerkelijk om op het dak te krijgen. De bast werd van een omgevallen populier verwijderd. Met een bijl werd een inkeping in de bast tot op het hout geslagen. Hierna werd de bast met speciale schoenlepelachtige stokken eerst in de lengte gesneden. Vanaf de nu ontstaande rand werd er met dezelfde stokken de bast langzaam van de boom gepeld. De bast werd in stroken van grofweg dertig centimeter breed vervaardigd.

De boomschors stroken werden net als dakpannen om en om gelegd. Alle schorsstroken werden hierna verzwaard met enkele eikenstammen, zodat de schorsstroken in hun vorm gedrukt kunnen worden.

The Bread Oven

The bread oven that is currently standing at House Horsterwold was built in the May campaign of 2014. The oven was built to serve as a facility to the farmstead. The oven is made exclusively from natural materials from the surrounding area.

The Building of the Oven
The main components of the oven are clay, sand and manure. The sand and clay combined form loam, which is very easy to shape. The manure has fibres. These fibres will mostly burn and form little air pockets. These air pockets trap air, which helps the isolation. The fibres also helps the mixture stitch together. Therefore manure makes the oven sturdier.

We were able to gather the sand and the clay next to the farmstead. Both were collected with stone-age tools. For the collection of the clay and sand we used a hoe made of antler. The manure came from the wild horses which live in the nature reserve just behind Huize Horsterwold.

In the end we collected seven buckets of clay, six buckets of sand and seven and a half buckets of manure for the oven, however we did not use all resources. All these resources needed to be mixed. Just like regular loam, it was mixed by trampling. Two types of mixtures were made. The inside of the oven had a mixture were the amount of sand, clay and manure was equal. This inner layer was followed by an outer layer which was made using two buckets of manure and one bucket filled with sand and clay.

For the construction of the oven could begin a foundation needed to be made. The oven had to be slightly elevated above the ground, this way it would not be damaged by water. The foundation consisted of sand and clay pressed together and then hammered flat.

On top of the foundation the oven floor was made. In the mixture used the amount of sand, clay and manure were equal. The oven floor was also very thick, this increased insolation. Everything that would be baked in the oven, would be baked on the oven floor. Therefore we made the floor nice and smooth.

The inside of the oven was constructed using balls of loam and manure. At the base the balls were big, the closer to the top the smaller balls we used. Working with balls makes more surface inside the oven, this way the oven can withstand higher temperatures. Another advantage of building with balls is that the wall of the oven can be built without the need to fill the oven chamber with another material to give the oven its shape. The balls were made with a mixture were the amount of sand, clay and manure as equal. The Balls were shaped by hand and set-out in a circle. The next layer was placed on top of the previous one and closer to the centre. The process went step by step, this way we gave the mixture the ability to harden.

While the top layers were drying we applied a layer of layer of loam and manure to the lower layers. This reinforced the structure.

Before the last layers were applied, the opening to the oven was cut out using a sharp piece of spliced wood. During the firing of the oven it was concluded that the opening of the oven was too small. Since the rim of the opening was already hard, the opening was widened with a flint blade.

After the last ball layers were placed, a thick mixture of one bucket of manure, half a bucket of sand and half a bucket of clay was applied to the inner layer, this outer layer was made thick and had more manure in it to further increase insulation.

There were two options for firing the oven. We could either fire it slowly or fast. When we fired the oven fast the oven might crack. However the downside to firing the oven slow was that we needed a person to tend the fire for a long time. Therefore we made a compromise. We would make a small fire in the lunch break that would burn-out on its own. After five we would build a big fire to fire the oven more quickly. Unfortunately the wood inside the oven would not catch fire and only smoked for a long time. This had two reasons: the oven was a bit low on oxygen and the moisture of the oven made the inside to damp to light a fire. That the oven only smoked was no problem since the smoke alone was hot enough to fire the oven slightly. The oven was stuffed with wood and at a given point the oven was dry enough for the wood to catch flame. The fire was tended to till 11 pm. The following morning the oven was still warm to the touch. Just to be sure the firing of the oven was repeated the next day.

While the oven was fired for the second time, it was polished using a smooth stone. This stone had one spherical surface, this surface was used for polishing the oven. The spherical surface was very important because it would not remove material from the side of the oven. An angular stone however would. Polishing the oven not only makes it prettier, it also insures that the pores on the surface fill in, this way the oven is more protected against water.

After the last fire died out, the oven was ready for use. In the end it took us four days to complete. For the construction of the inner layer and the floor we used two buckets of sand, two buckets of clay and two buckets of manure. For the outer layer four buckets of manure, two buckets of clay and two buckets of sand were used. The building of the oven was done in the weekend and after regular hours. This way other activities could be pursued without delay.

The roof of the oven
To protect to oven of rain a roof needed to be placed on top of the oven. This roof needed to be simple, therefore we would make a lean-to. A lean-to is a shelter with a single, flat roof where on one side the roof is on the ground and on the other side it is supported by poles.

The construction would eventually consist mostly of oak. These oaken poles and beams were shaped with a set of bronze axes and adzes. These tools were part of an experiment of a master student.

The oak posts that would support the roof were deeply inserted into the ground, since the
construction would be heavy. The roof would firstly have a layer of dead and discarded poles from previous years. The poles were burned to the exact size required. These poles would then be covered in loam.

De upper layer of the roof was divided into two sections. On the roof two different types of roofing were tested. On one side the roof was covered with turf. The turf would eventually grow back together. The roots would also grow and make the roof increasingly sturdier. The turf was collected using a sickle-shaped piece of flint.

The Bark was easier to collect than the turf, however it took more time putting it on the roof.
The bark was collected from a toppled poplar. With an axe an incision was made in the bark. After this a custom tool, which resembles a shoehorn was used to slice the bark and separate the bark from the wood. The bark was then cut into strips of about 30 centimetre wide.

The strips were imbricated just like regular tiles. All the strips were weight down with some oak trunks, this way the pressure would form the bark to the shape we want.

SAM_0416
Het verzamelen van de mest. Gathering the manure.

SAM_0292
de klei groeve. the clay quarry.

SAM_0291
de leemkuilen, hier wordt het leem getrapt. The loaming pits, here the loam is trampled.

SAM_0462

SAM_0463

SAM_0464

SAM_0460

SAM_0457

SAM_0472

SAM_0471

SAM_0469

SAM_0494

20140603_201419

SAM_0478

SAM_0477