Mei-juni 2014: Van boom naar plank (May-June 2014: From tree to plank)

Het verzamelen van hout
P1070139
De eerste stap van het maken van een plank is het zoeken naar een geschikte boom waarvan het hout gebruikt kan worden. De eik op deze foto was geraakt door de bliksem en in tweeën gespleten. Aangezien de boom niet verder kon groeien werd besloten om hier een zijtak die nog in goede staat was van af te hakken.

Bij de tak op de foto wordt er van beide kanten aan de zijkant een V-vormige inkeping uitgehakt. Als de onderkant zou worden ingekapt, dan was de tak misschien te vroeg bezweken onder zijn eigen gewicht en hadden er scheuren in het hout kunnen komen.
Met een stenen bijl kun je niet onder een hoek van 90 graden op het hout hakken. Je moet onder een schuine hoek hakken. Zodoende maak je een bredere inkeping. Voor het maken van de planken voor in de werkschuur werd lindehout gebruikt, maar het principe is hetzelfde.

P1070127
Hier wordt het uiteinde van de tak afgehakt en is te zien hoe het houthakken gedocumenteerd wordt voor het onderzoek. Er wordt een foto gemaakt met daarop een bordje waarop de datum, de beschrijving van de actie, het gebruikte werktuig en de houtsoort waarin gehakt wordt staan.

Hiernaast wordt er per werktuig een formulier met het werktuignummer erop ingevuld over wie het gebruikt, of die persoon links- of rechtshandig is, hoe lang het gebruikt wordt, welk materiaal er mee bewerkt wordt, wat er precies mee gedaan wordt, en de mening van de gebruiker over de effectiviteit van het werktuig. Op alle werktuigen staat het nummer ervan aangegeven.

Bij het onderzoek dat achteraf plaats vind, zijn er verschillen zichtbaar tussen het gebruik van een werktuig door een ervaren persoon en door een onervaren persoon.

P1070155
Op het moment dat de tak ver genoeg is doorgehakt wordt deze afgebroken door er met een paar mensen aan te trekken en de tak opzij te buigen. Tegelijkertijd wordt er met de stenen bijl het laatste stuk dat nog vast zit eraf gehakt.

20140527_153359
De eikenbomen staan aan de andere kant van het meertje waar Huize Horsterwold aan ligt. De beste manier om het hout bij het huis te krijgen, is om het in het water te gooien en er vervolgens mee terug te zwemmen.

Het ontbasten van een lindeboom
Een lindeboom kan redelijk makkelijk en snel ontbast worden. Nadat een klein stukje van de bast is losgemaakt waar je je vingers onder kan krijgen, kan de hele bast er in lange stroken afgetrokken worden. De bast heeft lange vezels waardoor deze stevig en flexibel is. Door de bast in dunne stroken te scheuren en in water te laten weken is het zeer geschikt om touw van te maken.

Het maken van een plank
DSC_3766
Na het ontbasten wordt het hout in stukken van iets langer dan één meter gehakt. De planken die nodig waren voor de achterkant van de werkschuur moesten ongeveer een meter worden, maar de plank kan beter te lang zijn dan te kort. Ze kunnen later altijd nog verder ingekort worden. 

20140530_163307_02
Hier is de inkeping groot genoeg. Het stuk hout kan er afgeslagen worden.

P1070277
Op het moment dat de inkeping groot genoeg is, wordt het stuk van iets meer dan een meter eraf geslagen met de grote houten hamer. Het hout rust hierbij op een stuk boomstam waarin een inkeping zit. Ondertussen zorgt iemand anders ervoor dat het hout niet naar achteren of omhoog kan stuiteren door het vast te houden.

20140602_110843
Hier wordt het lindenhout gespleten met behulp van een houten hamer en een kleine en een grote houten wig.

P1070329_02
Het verkorten van een plank met een tranchetbijl. Een tranchetbijl is een werktuig dat bestaat uit drie onderdelen. Het belangrijkste onderdeel is het stuk vuursteen, waarmee op het hout gehakt wordt. Het vuursteen zit vast in een stuk gewei. Gewei is hier zeer geschikt voor omdat het veerkrachtig is. In het gewei is een gat gemaakt waar de steel van de bijl in kan. De steel is makkelijk te vervangen als deze breekt. Hiervoor gebruikten we jonge hazelaar, omdat dit flexibel is en niet zo snel breekt.

Links achterin op de foto liggen de planken klaar om de muur mee te maken. Omdat het niet zeker is of het precies past, totdat de planken naast elkaar gezet worden in de muur, moeten ze een voor een bijgewerkt worden. De ene plank moet een paar centimeter korter worden, bij de ander moet er een uitstekende knoest afgehakt worden zodat de planken goed op elkaar aansluiten, of de plank moet worden aangepunt zodat deze in de gleuf in de houten balk op de grond kan worden gezet. Als bij het verkorten de inkeping die er is ingehakt groot genoeg is, kan het uiteinde eraf worden geslagen met een kleine houten hamer.

P1070363_02
De planken krijgen elk een uniek planknummer wat er ingekerfd wordt zodat het makkelijker geregistreerd kan worden. Dit is een van de planken voor de achterkant van de werkschuur. Deze plank moet iets korter gemaakt worden om onder een liggende paal te passen.

P1070327
Hier wordt geprobeerd om een plank in te korten met een LBK-dissel (Lineair bandkeramiek). Het kan wel, maar is zwaarder en minder effectief dan met een tranchetbijl. Deze dissel is geschikter voor het hakken in dikkere stukken hout. Het inkorten van een kleine plank is een te precieze arbeid om te verrichten met deze dissel.

P1070374
De achterkant van de werkschuur gezien vanaf de binnenzijde na het plaatsen van de planken. Alleen het gat bij de steunpaal moet nog gedicht worden.

P1070380
De achterkant van de werkschuur gezien vanaf de buitenzijde na het plaatsen van de planken. Hier is de reden dat veel planken moesten worden ingekort goed te zien. Enkele planken moesten namelijk onder de liggende balken passen.

Collecting the wood
P1070139
The first step in the process is the search for a suitable tree. The oak shown on this photo was struck by lightning and consequently split in two. As the tree wouldn’t be able to grow anymore, it was decided to cut off a low hanging branch which was still usable.

This branch was chopped off from both sides, resulting in two v-shaped notches. If a notch would have been made in the bottom side, the branch could have fallen down too soon because of its own weight, causing cracks to appear in the wood. With a stone axe it is not possible to chop wood at an angle of 90 degrees. It has to be done at an oblique angle. Because of this you get a wider notch. The planks in the workshed were made out of lime wood, but the process remains the same as with oak.

P1070127
Here, the other end of the branch is chopped off. This photo shows the documentation of cutting wood. A photo is made of the action itself and a small blackboard on which the date, the description of the action, the used tool and the type of wood are written.

Additionally, a form with the number of the tool on it is filled in about who uses the tool, if this person is right- or left-handed, how long it is used, what type of wood is worked with, the specific action and the opinion of the user about the effectiveness of the used tool. The toolnumber is either written on the tool, or written on a piece of masking tape.

The difference between a skilled person and an unskilled person is visible in the results of the research that happens afterwards.

P1070155
Once the notches in the branch are deep enough, the branch can be broken off. Several people pull the branch back and forth whilst one person keeps chopping the notch with the stone axe.

20140527_153359
The oak trees grow on the other side of the lake. The easiest way to transport the wood to the house, is by throwing the logs in the water and swimming back with them.

Debarking a lime tree
A lime tree can be debarked relatively easy and fast. Once it’s possible to put your fingers between the bark and the wood underneath, you can pull of long strips of bark. Thanks to the long fibres in the bark, the bark is both sturdy and flexible. It is also suitable to make rope out of, after soaking it in water for a while.

Making a plank
DSC_3766
Once the wood has been debarked, the wood is chopped in pieces of a bit more than a metre. The planks needed for the back of the workshed had to become about a metre, but it’s better to have them too long than too short. They can always be shortened afterwards.

20140530_163307_02
At this point, the notch is big enough. This piece of wood can be smashed off with a hammer.

P1070277
A piece of about a metre is smashed off with a big wooden hammer. A log with a big notch prevents the wood from moving sideways whilst another person prevents it from bouncing upwards.

20140602_110843
Here, the lime wood is split using a wooden hammer and a small and a big wooden wedge.

P1070329_02
Shortening a plank using a tranchet axe. A tranchet axe is a tool consisting of three parts. The most important part is a piece of flint, which is used to hit the wood with. The flint is fastened to a piece of antler. Antler is suited for this purpose because it is quite resilient. The handle is put through a hole in the antler. A young branch of a lime tree is used as the handle because of its flexibility: it won’t snap as often as e.g. an oak branch.

There are several planks at the back of the workshed in the photo, ready to be used for the wall. Because it only becomes clear whether or not the planks will fit once you try to put them next to each other in the wall, they might have to be reshaped several times. For example, several knots had to be chopped off with a tranchet axe. Some planks had to be shortened to fit beneath a beam. Once the notch was deep enough, the end of the plank could be hit off with a wooden hammer to shorten the plank.

P1070363_02
Each plank received a unique planknumber which was carved into it so it could be easily registered. This plank had to be shortened to fit beneath one of the beams.

P1070327
Here, a LBK-adze (Linear Band Ware) was used to shorten a plank. It is possible to use an adze like this one. However, it is less effective than a tranchet axe. This adze is better used for chopping bigger pieces of wood. Shortening a small plank is job which is too delicate for this adze.

P1070374
The back of the workshed as seen from the inside, after the planks were placed. Only the hole next to the small wooden pillar has to be closed.

P1070380
The back of the workshed as seen from the outside. The reason why some of the planks had to be shortened is clearly visible. They simply couldn’t fit beneath the beams.